Prawa autorskie w codziennej działalności MŚP z regionu Wielkopolska

               Konferencja na Wydziale Prawa UAM zorganizowana przez Kancelarię Prawną Głowacki i Wspólnicy dotycząca praw autorskich dedykowana przedsiębiorcom wykonującym wolne zawody w ramach umów o dzieło oraz sprzedaży praw autorskich poruszyła wiele ciekawych zagadnień, którymi chcemy się z Wami podzielić. Jednocześnie przypominamy o stałej ofercie WARP dla MŚP z Wielkopolski wykonujących wolne zawody w postaci pożyczki jeremie2 na weksel in blanco do 200 000 zł.

Czy wszystko w procesie inwestycyjnym jest utworem?

 

 

Przykładem wyrażenia utworu mogą być rysunki, plany, makiety, realizacje, wzniesione budynki utrwalone na papierze lub nośniku elektronicznym. Do utworów architektonicznych i architektoniczno-urbanistycznych zalicza się również obiekty małej architektury: altany, mostki, nagrobki, pomniki, pergole, architekturę ogrodów.

Spod ochrony wyłączone są odkrycia, idee, procedury, metody, zasady działania, koncepcje matematyczne. Nie zawsze utworem będą: projekty ściśle techniczne, instrukcje BHP, formularze, projekty wykonawcze lub ich część, projekty zagospodarowania placu.

„Nie są utworami opracowania stanowiące jedynie zastosowanie nawet wysokospecjalistycznej wiedzy technicznej, jeżeli ich treść jest z góry zdeterminowana obiektywnymi warunkami i wymaganiami technicznymi oraz charakterem realizowanego problemu technicznego.” Wyrok SA w Poznaniu z 9.11.2016.

„Wymaganie nowości nie jest cechą twórczości jako przejawu intelektualnej działalności człowieka. Utworem może być kompilacja wykorzystująca elementy powszechnie dostępne, pod warunkiem, że ich wybór, segregacja i sposób przedstawienia ma znamiona oryginalności”. Wyrok SN z dn. 51.01.2006, I CK 281/05

Co można sprzedać i jak skomercjalizować prace projektowe?

„Kupienie” projektu może oznaczać: nabycie egzemplarza projektu, nabycie majątkowego prawa autorskiego do projektu lub uzyskanie licencji na korzystanie z projektu. Nie istnieje rejestr publiczny praw autorskich. Stosuje się gwarancje, oświadczenia, dodatkowe zobowiązania, hold harmless clauses aby potwierdzić, iż przenoszący prawa/udzielający licencji dysponuje prawami w stosownym zakresie. Inwestor może nabyć prawo tylko od rzeczywiście uprawnionego. Nabywanie praw do projektów w zależności od rodzaju praw do projektu utworu reguluje: art. 17 pr. aut. (prawa majątkowe), art. 16 pr. aut. (prawa osobiste), art. 2 pr. aut. (prawa zależne).

Autorskie prawa osobiste są bezpośrednio związane z osobą autora i są nieograniczone w czasie, dotyczą relacji twórcy z utworem oraz umożliwiają zachowanie niemajątkowej więzi z utworem. Nie można z nich zrezygnować ani nikomu przekazać, zawsze przysługują twórcom. Mogą być do: autorstwa; oznaczenia utworu nazwiskiem/pseudonimem; udostępniania utworu anonimowo; nienaruszalności treści i formy utworu oraz rzetelnego wykorzystania; decydowania o pierwszym udostępnieniu utworu publiczności oraz nadzoru nad sposobem korzystania z utworu.

Autorskie prawa majątkowe są pośrednio związane z osobą autora i są ograniczone w czasie (standardowo trwają przez 70 lat od śmierci autora lub od daty rozpowszechnienia utworu), dotyczą dysponowania utworem i zarabiania na jego rozpowszechnianiu lub na innej formie wykorzystania dając prawo kontroli nad korzystaniem z utworu. Mogą być przeniesione przez autora w ramach  umowy o przeniesieniu praw lub w ramach spadku, we wskazanych w ustawie przypadkach przysługują innej osobie niż twórca, a uprawniony z autorskich praw majątkowych może upoważnić inną osobę do korzystania z nich (licencja). Zapewniają wyłączne prawo do korzystania z utworu oraz rozporządzania nim na wszystkich polach eksploatacji.

Prawa zależne dają prawo do rozporządzania i korzystania z opracowania, przysługują twórcy opracowania, można je wykonywać za zgodą twórcy utworu, umożliwiają korzystanie ze zmian projektu. Są prawem majątkowym twórcy opracowania (art. 2 Prawa autorskiego), zależnymi ponieważ ich realizacji zależy od zgody twórcy utworu pierwotnego, a w wyniku stworzenia opracowania powstaje nowy utwór.

Prawo do zmiany, tj. do decydowaniu o integralności utworu jest prawem osobistym i nie można go przenieść, ale można uzyskać zgodę na zmiany od autora, która powinna być możliwie precyzyjna i w miarę możliwości ograniczona lub zobowiązanie do niewykonywania praw osobistych np. w formie gwarancji, że twórcy nie będą ich wykonywać albo upoważnienie od twórców do udzielania zgody na zmiany w ich imieniu kolejnym właścicielom. Jest prawem osobistym twórcy, a w wyniku zmiany nie powstaje nowy utwór.

Umowa powinna zatem zawierać postanowienia dotyczące zgody na zmiany jak i przeniesienie prawa do zezwalania na wykonywanie praw zależnych.

Czym są pola eksploatacji?

Zgodnie z art. 50 Prawa autorskiego odrębne pola eksploatacji stanowią w szczególności: w zakresie utrwalania i zwielokrotniania utworu – wytwarzanie określoną techniką egzemplarzy utworu, w tym techniką drukarską, reprograficzną, zapisu magnetycznego oraz techniką cyfrową; w zakresie obrotu oryginałem albo egzemplarzami na których utwór utrwalono – wprowadzanie do obrotu, użyczenie lub najem oryginału do egzemplarzy; w zakresie rozpowszechniania utworu w sposób innym niż określony – publiczne wykonanie, wystawienie, wyświetlenie, odtworzenie, oraz nadawanie i reemintowanie, a także publiczne udostępnienie utworu w taki sposób, aby każdy mógł mieć do niego dostęp w miejscy i w czasie przez siebie wybranym. Katalog pól określony w art. 50 pr. aut. Jest katalogiem otwartym, przykładowym, dlatego należy w umowie zawrzeć każdorazowo pola istotne z punktu widzenia przyszłej eksploatacji.

Umowa o przeniesienie autorskich praw majątkowych wymaga zachowania formy pisemnej pod rygorem nieważności (art. 53 pr. aut.) oraz precyzyjnego określenia utworu już istniejącego, ale również tego, który dopiero powstania, o ile nie obejmuje pełnego dorobku twórcy, który dopiero powstanie w przyszłości. Samo przeniesienie praw autorskich nie powoduje automatycznie przeniesienia egzemplarza utworu, nośnika danych, grafiki czy innej formy, w jakiej utwór został ustalony lub utrwalony. Umowa o przeniesienie praw majątkowych lub umowa o korzystanie z utworu zwana „licencją” obejmuje pola eksploatacji wyraźnie w niej wymienione (art. 41 ust. 2 pr. aut.). Jeżeli umowa nie stanowi inaczej, twórcy przysługuje odrębne wynagrodzenie za korzystanie z utworu na każdym odrębnym polu eksploatacji (art. 45 pr. aut.).

Jak się prawidłowo nabywa egzemplarz utworu?

Nabywca egzemplarza utworu, w myśl art. 65 prawa autorskiego, nabywa licencję wyłączną, która umożliwia mu korzystanie zgodnie z charakterem i przeznaczeniem utworu oraz przyjętymi zwyczajami. Dopuszczalne jest nawet dokonywanie zmian w utworze jeśli jest to spowodowane oczywistą koniecznością – art. 49. ust. 2 pr. aut.

Kiedy umowa o prace projektowe jest umową o dzieło?

Nabycie majątkowych praw autorskich nie jest warunkiem sine qua non korzystania z utworu. Umowa o dzieło nie warunkuje prawa własności od zapłaty – art. 155 par. 1 k.c. oraz art. 627 i nast. k.c. Prawo własności obejmuje uprawnienie do korzystania z rzeczy zgodnie z jej społeczno-gospodarczym przeznaczeniem oraz prawo do rozporządzania rzeczą. Przy braku wyraźnego postanowienia o przeniesieniu prawa, uważa się, że twórca udzielił licencji, jej zakres (pola eksploatacji) wynikają z zakresu przedmiotowego umowy – art. 65 pr. aut.

Czego nie sprzedam?

Wolno bezpłatnie rozpowszechniać utwory wystawione na placach, ulicach, drogach, ale nie do tego samego użytku. Prawo panoramy różni się w poszczególnych państwach (również w UE).  Dotyczy budynku takiego, jaki prezentuje się w przestrzeni. Nie pozwala na wykorzystanie budynku do realizacji innej inwestycji – art. 33 pr. aut.

Jak wykazać autorstwo?

Obowiązuje domniemanie autorstwa w przypadku ujawnienia autora na egzemplarzu utworu lub podaniu do publicznej wiadomości. Zaleca się: stworzyć fotograficzną dokumentację procesu twórczego i utworu z datą, archiwizować szkice, projekty na plikach oznaczonych datą, sporządzić u notariusza protokół okazania utworu, nadać egzemplarz pocztą na swój adres listem poleconym i nie otwierać, a przesyłkę wraz z dowodem nadania i odbioru przedstawić w sądzie, potwierdzić przez osobę u której składa się egzemplarz, a także powołać na świadków osoby, które zapoznały się z utworem.

Jak korzystać z cudzych utworów – projektów, zdjęć, logo, znaków towarowych? Jak unikać naruszenia praw innych osób?

Autorskie prawo osobiste gwarantuje twórcy prawo do autorstwa utworu, nienaruszalności treści i formy utworu oraz jego rzetelnego wykorzystania.

Autorskie prawo majątkowe gwarantuje, że co do zasady twórcy przysługuje prawo do korzystania z utworu i rozporządzania nim na wszystkich polach eksploatacji oraz do wynagrodzenia za korzystanie z utworu.

Dozwolony użytek chronionych utworów umożliwia korzystanie z utworu w postaci obiektu budowlanego, jego rysunku, planu lub innego ustalenia, w celu odbudowy lub remontu obiektu budowlanego, ale nie może naruszać normalnego korzystania z utworu lub godzić w słuszne interesy twórcy.

Nadzór autorski w prawie autorskim jest uprawnieniem twórcy chroniącym jego interesy. Autorskie prawo osobiste twórcy chroni nieograniczoną w czasie i niepodlegającą zrzeczeniu się lub zbyciu więź twórcy z utworem, m.in. jego prawo do nadzoru autorskiego nad właściwą eksploatacją utworu.

Odpowiedzialność za naruszenie cudzych praw autorskich osobistych jest odpowiedzialnością obiektywną, niezależną od winy i dobrej lub złej wiary osoby, która się naruszenia dopuściła. Pozostawienie w dobrej wierze, może mieć wpływ na dobór środków, które mają służyć do usunięcia skutków naruszenia autorskich praw osobistych. W przypadku autorskich praw majątkowych wina podmiotu naruszającego ma znaczenie wyłącznie przy ustalaniu odpowiedzialności odszkodowawczej, od której stosuje się zasady ogólne albo zasadę 2-krotności wynagrodzenia za korzystanie z utworu przy braku winy i 3-krotności tej kwoty w przypadku winy w naruszeniu.

Warunki korzystania z cudzego utworu: zgoda uprawnionego, sposób wykorzystania utworu, czas wykorzystania utworu, wynagrodzenie dla uprawnionego.

Umieszczenie logo/znaku towarowego na fasadzie lub we wnętrzu budynku może wymagać: zgody (licencji) uprawnionego do znaku (za wyjątkiem tzw. użycia informacyjnego); zgody architektów (zwłaszcza jeżeli może istotnie ingerować w wygląd fasady lub stworzonych przez architektów elementów architektury wnętrz). Od treści udzielonej zgody/licencji może zależeć, czy może z niej korzystać kolejny właściciel budynku.

Przygotowano na podstawie prezentacji przygotowanej przez kancelarię Głowacki i Wspólnicy.

 

WARP Sp. z o.o.

ul. Piekary 19
61-823 Poznań

tel. +48 61 656 35 00
fax. +48 61 656 53 66
e-mail: info@warp.org.pl

Sekretariat; Punkt Obsługi Klienta; Biuro Podawcze Projektów – Parter

(Wielkopolska Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości Sp. z o.o.)

Sąd Rejonowy Poznań – Nowe Miasto i Wilda w Poznaniu,

VIII Wydział Gospodarczy Krajowego Rejestru Sądowego


NIP: 778-14-11-344, REGON: 634512019, KRS: 0000174198,
Kapitał zakładowy: 15 651 000,00 PLN,